{"id":677,"date":"2021-05-21T06:26:44","date_gmt":"2021-05-21T06:26:44","guid":{"rendered":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/?p=677"},"modified":"2021-05-21T06:26:44","modified_gmt":"2021-05-21T06:26:44","slug":"wie-wil-zijn-vingers-nog-snijden-aan-papier-als-je-kan-swipen-over-glas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/2021\/05\/21\/wie-wil-zijn-vingers-nog-snijden-aan-papier-als-je-kan-swipen-over-glas\/","title":{"rendered":"Wie wil zijn vingers nog snijden aan papier als je kan swipen over glas?"},"content":{"rendered":"\n

In een periode waarin we onze sociale contacten moeten inperken en tegelijk de strijd met eenzaamheid aangaan, staat de klassieke brief weer even in de belangstelling. Het is een klein stukje papier, met een vaak emotionele waarde, dat cruciaal is om een beter beeld van de geschiedenis te schetsen. Er werd oorlog en liefde mee verklaard, onbekenden werd er een hart mee onder de riem gestoken en er werden vriendschappen mee gesmeed, maar welke evolutie kent de brief en welke betekenis geven we er vandaag de dag nog aan?
door Florine Verdonck en Romy Volders<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
EgodocumentenNapoleon<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

De brief zoals we die nu kennen, is al door veel verschillende pennen geschreven. In de oudheid hadden brieven een heel andere functie, het waren veeleer filosofische traktaten of religieuze teksten. Dat bevestigt Harald Deceulaer, archivaris aan het Algemeen Rijksarchief: \u201cVandaag kennen we de brief als een persoonlijke boodschap tussen twee personen, maar in het begin was dat helemaal niet het geval.\u201d Het was de bedoeling dat brieven circuleerden, werden voorgelezen en gekopieerd door de literaire gemeenschap, een groep mensen die zich bezighield met het uitwisselen van teksten en informatie. Heel wat van die tek\u00adsten zijn verloren gegaan, zegt docent Nederlandse Taalkunde Rik Vosters (VUB): \u201cAls brieven bewaard werden was dat toevallig of omdat de schrijver een belangrijk man was.\u201d
In de middeleeuwen hechtten internationale handelaars veel belang aan communicatie via brieven. De uitbreiding van handelsnetwerken leidde tot een stroom van brieven die via koeriers van het ene naar het andere koninkrijk reisden. Aan het begin van de zestiende eeuw ontstond een postcultuur. Van de groten der aarde tot de gewone man, van koning tot boer: iedereen greep naar pluim en papier. Brieven van toen zagen er wel anders uit dan nu, legt Harald Deceulaer uit: \u201cDe tekst was niet per se uitgebreid, ook korte briefjes kwamen vaak voor. Die waren het equivalent van een sms, zou je kunnen zeggen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jeroen Vandommele <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Verbindende kracht
<\/strong>Onderzoekers kunnen, wanneer ze tussen de regels lezen, meer te weten komen over de schrijver, de ontvanger, hun achtergrond en vooral de relatie tussen de twee. \u201cDe informatie die in een brief staat is eenvoudig, maar het is de manier waarop iemand een boodschap overbrengt, die je dichter laat komen bij de persoon\u201d, duidt historicus Jeroen Vandommele van de Koninklijke Bibliotheek Nederland. We weten eigenlijk niet veel over vroeger. Brieven zijn belangrijk omdat ze veel historische en taalkundige informatie bevatten. \u201cPersoonlijk romantiseer ik brieven en de uitwisseling ervan niet. Of je de boodschap nu via e-mail, sms of per post doorgeeft, de informatie die erin staat is het essenti\u00eble eraan\u201d, zegt archivaris Deceulaer.
Ook de taal die in de brief wordt gebruikt, geeft heel wat bloot. Volgens professor Rik Vosters is de brief een goed venster op de manier waarop taal verandert: \u201cBrieven zijn interessant omdat de verwoording dicht bij spreektaal aanleunt. Constructies en woordenschat die uit offici\u00eble teksten verdwenen zijn, blijven vaak nog lang aanwezig in brieven.\u2019 Vroeger baseerden taalkundigen hun onderzoek vooral op literaire werken en ambtelijke teksten, maar die zijn niet representatief. Door persoonlijke brieven te analyseren kunnen lingu\u00efsten de algemene taalontwikkeling observeren. \u2018We zien bijvoorbeeld dat we nu informeler schrijven dan vroeger, maar wel nog steeds vaste formules gebruiken om brieven en nu ook e-mails op te bouwen\u201d, zegt Vosters.
Voor klinisch psychologe en relatietherapeute Lieve Van Gool is de waarde van een brief onschatbaar: \u201cHij heeft een onge\u00adlooflijk verbindende kracht en je komt in contact met wat er echt leeft in iemand\u201d. Brieven worden dikwijls gebruikt bij therapie, net omdat die zo dicht bij de waarheid zitten. Van Gools pati\u00ebnten kunnen de dingen die ze moeilijk kunnen uitspreken, vaak wel kwijt in een brief: \u201cHet feit dat ze bestaansrecht geven aan wat ze voelen, is vaak genoeg om verder te kunnen in een verwerkingsproces. Een brief heeft een helend effect\u201d, stelt ze vast.<\/p>\n\n\n\n\n\n

\"\"
Lieve Van Gool<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Brieven passen niet meer in ons snelle, digitale tijdperk. In tegenstelling tot een e-mail of sms, moet je in een brief veel moeite steken. Door de handeling van het schrijven, heb je ook meer tijd om na te denken over wat je wil zeggen, vindt historicus Vandommele: \u201cBrieven zijn goed om je gedachten te ordenen.\u201d
Voor de ontvanger is het ook anders dan een digitaal bericht. \u201cJe steekt er moeite in, waardoor het speciaal aanvoelt voor de ontvanger\u201d, zegt Lieve Van Gool. \u201cAls je een brief ontvangt, dan krijg je een wow-gevoel, omdat je weet dat iemand zijn tijd heeft genomen om jou een boodschap te sturen.\u201d Archivaris Deceulaer pikt daarop in: \u201cHet heeft denk ik ook veel te maken met wat we gewoon zijn. We krijgen bijna geen brieven meer, dus als je er een krijgt dan voelt het meteen speciaal aan.\u201d
Nu schrijven we uitsluitend persoonlijke boodschappen, omdat zakelijke communicatie meestal via e-mail verloopt.<\/p>\n\n\n\n

Van inktvlek tot datalek
<\/strong>De digitale revolutie, met als verre voorloper de telegraaf, zorgt ervoor dat we nog nooit zo onafhankelijk zijn geweest van de brief. Al dat sms\u2019en, whatsappen en mailen heeft naast \u00a0talrijke voordelen ook nadelen. Archivarissen en historici zitten met hun handen in het haar als het gaat over het bewaren van al die digitale communicatie.
\u201cWe leggen meer herinneringen en gebeurtenissen vast, maar we moeten oppassen dat we genoeg bewaren en hopen dat we geen berg aan informatie kwijtraken\u201d, zegt archivaris Harald Deceulaer. \u201cZelf ben ik de eerste sms\u2019jes van mijn vrouw vergeten te bewaren. Niemand denkt daaraan, zelfs geen archivaris\u201d. Ook professor Rik Vosters uit zijn bezorgdheden: \u201cHoeveel van die eentjes en nulletjes op harde schijven gaan nog leesbaar zijn voor toekomstige generaties?\u201d Tot op de dag van vandaag is er nog geen definitieve oplossing voor digitale bewaring. Dat je een sms\u2019je makkelijker verwijdert dan dat je een tastbare brief weggooit, maakt het de archivarissen nog moeilijker.<\/p>\n\n\n\n

\u201cHoe minder brieven we schrijven, hoe groter hun waarde wordt\u201d<\/p>RIK VOSTERS professor taalkunde <\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n


Vandaag overheerst het symbolische belang en de intentie om een emotionele impact te hebben op iemand. \u201cJe steekt iets van jezelf in een brief, dus als je er een ontvangt, dan krijg je een stukje van die persoon\u201d, zegt psychologe Van Gool. Brieven zijn zo zeldzaam geworden dat we het niet meer gewoon zijn om er te krijgen. \u201cHoe minder brieven we schrijven, hoe groter hun waarde wordt\u201d, zegt professor taalkunde Rik Vosters.
Zouden we allemaal meer brieven moeten schrijven? Daarover verschillen de meningen. Professor Rik Vosters en archivaris Harald Deceulaer vinden dat mensen net meer schrijven dan vroeger: \u201cHet geschreven woord staat centraal in alles wat mensen doen. Er wordt meer dan ooit geschreven, alleen niet op dezelfde manier als een eeuw of twee geleden\u201d, zegt Vosters. Lieve Van Gool van haar kant moedigt iedereen aan om meer brieven te schrijven: \u201cLieve lezers, schrijf! Schrijf eens naar een vreemde, een geliefde of naar jezelf, laat je verrassen met een brief en wat hij met je doet.\u201d
Voor Jeroen Vandommele is de liefdesbrief een genre dat niet mag verdwijnen: \u201cJe kan niet via e-mail zeggen dat je iemand graag ziet, dat moet via een brief\u201d, vindt hij. \u201cAls ze die brief niet appreci\u00ebren, dan zijn ze het niet waard.\u201d<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In een periode waarin we onze sociale contacten moeten inperken en tegelijk de strijd met…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":678,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[33,36],"tags":[],"class_list":["post-677","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cultuur","category-maatschappij"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2021\/05\/archivaris.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=677"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/677\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":686,"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/677\/revisions\/686"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/678"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=677"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=677"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/journalistiek.mm.ehb.be\/erasmix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}