Van Heroin Chic tot Ozempic-culture: wanneer extreme dunheid opnieuw een trend wordt

Extreem mager zijn is terug een trend, meer dan dertig jaar na de bloei van heroin chic komen dezelfde schoonheidsidealen weer terug.Extreem afvallen is een trend die zich vooral op vrouwen richt. Ze is al een aantal jaar aan het terug komen, maar wordt de afgelopen maanden steeds zichtbaarder. Extreem slanke Hollywoodsterren paraderen op de catwalk en plaatsen posts op verschillende socialemediakanalen. Op veel van die posts staat een resem aan comments die het hebben over de look van de bekendheid. Maar wat houdt die trend precies in, en waarom komt die nu terug?
Tekst en grafische elementen Marie Meeus

De heroin chic– esthetiek uit de jaren ’90 en de huidige Ozempic-culture hebben veel overeenkomsten. Allebei maken ze van extreme dunheid een begeerlijke manier om eruit te zien. Dit beeld als schoonheidsideaal wordt versterkt door media en commercieel uitgebuit door machtige industrieën. De manier waarop dit beeld verspreid wordt, de cultuur die rond de extreme slankheid hangt en de manier waarop de medische sector een rol speelt, verschilt fundamenteel tussen deze twee stromingen.

Heroin Chic

Heroin Chic was een mode-esthetiek die begin jaren ’90 opkwam. De stijl werd gekenmerkt door een bleke huid, donkere kringen onder de ogen, ingevallen wangen en extreme dunheid. Allemaal kenmerken die visueel geassocieerd kunnen worden met heroïneverslaving. Het eerste supermodel dat met de term geassocieerd wordt is Gia Carangi, enkele jaren later volgde onder andere Kate Moss en Jamie King. Het ging om meer dan een lichaamsvorm alleen. Het ging om de uitstraling, gecreëerd door alle aspecten van iemands uiterlijk tegelijk: de kledij, de belichting, de pose en de glorificatie van een bepaalde levensstijl.
Het tijdperk van de heroin chic eindigde  na de dood van Davide Sorrenti, een toonaangevende fotograaf voor de trend. Davide Sorrenti overleed aan een drugsgerelateerde ziekte toen hij 20 jaar oud was. Zijn moeder, Francesca Sorrenti, startte na zijn overlijden een publieke campagne tegen de verheerlijking van drugsverslaving en ook president Bill Clinton heeft zich uitgesproken tegen deze rage.

Ozempic-culture

Ozempic en andere GLP-1 medicatie zijn oorspronkelijk medicijnen voor type 2-diabetes. Ozempic-culture verwijst naar het fenomeen waarbij deze soort medicatie op grote schaal werd voorgeschreven voor gewichtsverlies, vaak voor mensen zonder diabetes, waarbij dunheid via farmacologische weg wordt genormaliseerd op (sociale) media. Wereldsterren zoals Oprah Winfrey, of iets minder grote sterren zoals Gert Verhulst spraken openlijk over hun ervaring met Ozempic.
Ondertussen is de trend zo ver doorgeslagen dat er zelfs spraken is van een cultuur die nog erger is dan de heroin chic cultuur.

Het pendulum effect

Modetrends bewegen cyclisch, het zijn terugkerende trends. Ook het lichaamsideaal is een modetrend, die heen en weer slingert tussen het ideaal van een curvy lichaam en het ideaal van extreme magerte.
In de late jaren 2010 en vroege jaren 2020 was de body positivity zeer populair met boegbeelden zoals Lizzo. Daarnaast waren er ook trends die een curvy lichaam als ideaal afbeeldde, het beeld van de Kardashians met een BBL.
Die slinger is vandaag opnieuw richting extreme dunheid aan het uitslaan. Cijfers van Vogue Business tonen dat er slechts 0,3% plus-size modellen te zien waren op de catwalks van de fashionweeks. Vorig seizoen lag dat nog op 0,9% , plus-size representatie zakte daarmee naar het laagste niveau sinds Vogue Business dit drie jaar geleden begon te meten. In Parijs was de inclusiviteit het laagst van alle modesteden.
Representatie doet er ook toe voor de consument. Uit een exclusieve Vogue Business-bevraging zei 48% van de respondenten zich onder druk gezet te voelen om te vermageren om zich modieus te voelen.
Het is bovendien bijna altijd een verhaal van top-to-bottom: wat de lagere klasse draagt en hoe die eruitziet, is historisch gezien telkens het tegenovergestelde van het heersende schoonheidsideaal.

Historische context

Om verder te gaan op het pendulum effect is het belangrijk om te zien dat dat iets is van alle tijden. Het patroon is dus niet nieuw. Sterker nog, je kan het nog veel verder terugtrekken dan de twintigste eeuw. In de negentiende eeuw gold een bleke, breekbare verschijning als het toppunt van schoonheid. Deze esthetiek werd later consumptive chic genoemd door de auteur Carolyn A. Day. Een term die terugvalt op het toenmalige woord voor tuberculose. Vrouwen streefde bewust naar het uiterlijk van een tuberculose patiënt, met visuele kenmerken zoals een porseleinkleurige huid, blozende wangen, glanzende ogen en een extreem slank lichaam. Dichters en schilders idealiseerde dit beeld tijdens de periode van de romantiek aks iets etherisch en verfijnds. Het is een vroeg, extreem, beeld van hoe ziekte werd omgevormd naar een schoonheidsideaal.

Een soortgelijk schoonheidsideaal kwam naar boven in de jaren twintig van de twintigste eeuw, toen de flappers furore maakte met hun platte en androgyne silhouet. Een reactie op de uitgesproken victoriaanse vormen.
In de jaren zestig van diezelfde eeuw herhaalde de cylus zich met het supermodel Twiggy. Haar extreem slanke en jongensachtige figuur werd opnieuw het ideaal.

De negatieve effecten van deze trend

De impact van dit ideaal is niet te onderschatten. Het beïnvloedt eetstoornissen, mentale gezondheid en jongeren. Op korte termijn is dit te zien in de vorm van directe druk en angst en op lange termijn in blijvende patronen rond voeding en zelfbeeld. Op sociale media wordt een angst voor ’te veel’ of ‘ongezond’eten actief aangewakkerd, wat mee de voedingsbodem vormt voor een groei in crashdiëten en eetstoornissen zoals orthorexia.
Het tekort aan Ozempic en Wegovy voor diabetespatiënten is ook zo’n negatief gevolg, doordat de vraag naar deze medicatie voor gewichtsverlies explodeert.  Het FAGG (Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten) publiceerde hierover meldingen over de beperkte beschikbaarheid van GLP-1-analogen en aanbevelingen voor artsen-specialisten, waaronder een voorschrijfbeperking die tot november 2025 duurde.
Naast het tekort in de reguliere zorg, duikt er ook een zwarte markt op. Het FAGG waarschuwt expliciet voor frauduleuze online advertenties die via sociale media circuleren, waarbij GLP-1-analogen illegaal worden aangeboden. Het aanbieden van voorschriftplichtige geneesmiddelen via internet is illegaal en kan potentieel zeer grote risico’s voor de gebruiker inhouden.
Er is bij deze illegale producten geen enkele kwaliteitscontrole, traceerbaarheid of toezicht op productie, samenstelling en dosering. Er is dus geen enkele garantie over de werking en veiligheid. Wanneer zo’n product te hoge concentraties bevat of besmet is, kan er bovendien geen terugroepactie plaatsvinden.

Sociale media en hun rol in deze comeback

TikTok en Instagram houden deze trend springlevend via hashtags als #heroinchic en ‘SkinnyTok’, versterkt door algoritmes die zulke content net extra pushen. Je hebt weinig interactie nodig om in zo’n rabbit hole te belanden. Trends en hashtags krijgen bovendien vaak een andere naam of spelling om aan de contentregels van de platformen te ontsnappen. Pro-ana-websites waren vroeger al een gekend fenomeen, later verhuisde dat naar Tumblr, maar telkens wordt de toegang tot dit soort content gemakkelijker. Sociale media creëren onrealistische verwachtingen op veel vlakken, waaronder schoonheidsnormen. Dat gebeurt vaak via populaire influencers die sterke parasociale banden opbouwen met hun doelpubliek.

Idealisering is op zich een normaal mechanisme in de adolescentie, maar de constante portrettering van perfecte lichamen is de nieuwe norm geworden. Jongeren consumeren dit soort content niet enkel, ze produceren het ook zelf, en het gebruik van gezichts- en lichaamsfilters hangt samen met een grotere aanvaarding van plastische chirurgie.

Ozempic-culture, is het dan zo anders?

Het ideaal zelf is niet nieuw, maar de snelheid en de infrastructuur waarmee het zich verspreidt wel. Waar heroin chic nog afhankelijk was van een handvol tijdschriften en catwalks, verspreidt de Ozempic-culture zich via algoritmes die zelf actief op zoek gaan naar wie er vatbaar voor is.