Utrecht is recent verkozen tot beste fietsstad ter wereld volgens de Copenhagenize Index. Dit is de ranglijst die bepaalt hoe fietsvriendelijk een stad of gemeente is. Utrecht eindigde de afgelopen jaren op plaats twee of drie, maar staat dit jaar bovenaan, op de eerste plaats. Die eer hebben ze niet alleen te danken aan hun infrastructuur of hun overmatig gebruik van de fiets. Ze verdienen deze plek door de fiets inclusief en gebruiksvriendelijk te maken voor alle Utrechters.
Tekst, foto’s en video door Helena Vanroose Van der Borght
De fiets als vervoermiddel
Al sinds 2016 kiest Utrecht bewust voor de fiets als vervoermiddel. De stad maakte meer ruimte vrij voor fietspaden, fietsbruggen en fietsroutes. “Rond 2013 ontstond de ambitie om de fiets een boost te geven”, zegt Herbert Tiemens, beleidsadviseur mobiliteit bij de gemeente Utrecht. “Ondertussen is de fietser onze dominante weggebruiker in de stad.” Dat levert niet alleen een groenere stad op, maar dat maakt Utrecht leefbaarder en gezonder. Utrecht groeit, terwijl de ruimte schaars is.
“Als iedereen een auto zou gebruiken, past dat simpelweg niet. De fiets neemt weinig ruimte in, is gezond en draagt bij aan schonere lucht”, zegt Niek Verlaan, projectmanager mobiliteit bij de gemeente.
Kom je toch met de auto? Dan blijf je zeker welkom in Utrecht. Maar voor korte verplaatsingen binnen de stad, is het minder efficiënt. “Van A naar B rijden met de auto wordt steeds minder vanzelfsprekend.”
Fietsdeals
Wat Utrecht echt onderscheidt, is de fietsdeal. Dit is een sociaal project dat is opgestart in 2021 naar aanloop van grote wielerevenementen in Utrecht. De Ronde van Spanje die in 2022 in Utrecht startte en ook de Tour d’Utrecht. Het begon als kleinschalig project met honderd fietsen en groeide uit tot het brede initiatief ‘Heel Utrecht Fietst’.Het initiatief focust zich op Utrechters zonder fiets, die het economisch niet zo breed hebben. Met de fietsdeals kan je als U-pashouder, Utrechters met een lager inkomen, een opgeknapte tweedehands fiets kopen. Een kostenplaatje van 30 euro en een jaar lang gratis onderhoud erbij. Voor kinderen is het net iets anders, zij vallen onder een aparte regeling via Stichting Leergeld.
“Een fiets betekent vrijheid”, zegt Cas Beyers, medeoprichter van BikeFlip, de organisatie die zich intern bezighoudt met de fietsdeals. “Maar voor mensen met weinig geld is een fiets vaak onbetaalbaar, laat staan het onderhoud.” Inmiddels zijn via de fietsdeals al bijna vierduizend Utrechters aan een fiets geholpen.
Daarnaast wil Sport Utrecht fietsen stimuleren door fietslessen aan te bieden. Deze zijn volledig vrijblijvend en worden gegeven door de Fietsmeesters. In een lessenreeks van tien fietslessen focussen ze zich op zelfzeker rijden met de fiets, verkeersveiligheid en zelfstandigheid. De lessen hebben een symbolische bijdrage van 15 euro. De fietslessen helpen mensen die nooit hebben leren fietsen of minder vaardig zijn met de fiets. Maar evengoed voor mensen die niet durven fietsen of zich onzeker voelen op de fiets.
Impact van de fiets
Niet iedereen in Utrecht kan zich altijd even vlot verplaatsen. Voor mensen die nooit hebben leren fietsen of geen fiets bezitten is dit vaak een drempel. De fiets is een teken van vrijheid en zelfstandigheid. Zonder die fiets worden de dagelijkse verplaatsingen naar je werk, de supermarkt of naar vrienden niet gemakkelijk.
“We proberen echt vanuit het perspectief van de fietser te denken”, zegt Herbert Tiemens.
De Utrechtse stadsinfrastructuur is dan ook aangepast aan de fietsende mensen. Denk hierbij aan: regionale fietsnetwerken, fietsverbindingen van en naar stations, bedrijven, scholen en het stimuleren van het fietsgebruik en verkeersveiligheid.
“Daarom zien we dat het bezit van een fiets een enorme impact heeft. Mensen raken minder geïsoleerd en worden zelfstandiger”, zegt Niek Verlaan.
In Utrecht gaat fietsen verder dan van de ene uithoek van de stad geraken naar de andere. Duurzaamheid is ook een hot topic bij de gemeente Utrecht. Minder autoverkeer zorgt voor een schonere lucht, een groenere stad en minder geluidoverlast. De bussen in Utrecht rijden grotendeels elektrisch. Bovendien is fietsen gezond en brengt het je lichaam in beweging. En het is beter voor je portemonnee, want een fiets herstellen kost minder dan een auto herstellen.
Toekomstvisie
Toch is Utrecht nog niet klaar met vernieuwen en de stad leefbaarder maken voor de inwoners. Utrecht wil de komende jaren meer ruimte maken voor voetgangers.
“Wat we zeker nog beter kunnen doen is nog meer ruimte voor de voetganger maken. Een stad is pas echt toegankelijk als iedereen zich veilig voelt om zich te verplaatsen”, vertelt Herbert Tiemens
Het blijft dus nog een uitdaging om alle inwoners te bereiken. Maar de titel van beste fietsstad ter wereld is een bevestiging van hun inzet en een motivatie om zich blijvend in te zetten voor de Utrechters. Door de fiets niet alleen te zien als vervoersmiddel, maar als instrument voor sociale inclusie, bewijst de stad dat mobiliteit meer is dan je verplaatsen van punt A naar punt B. In Utrecht draait het uiteindelijk niet om de fiets zelf, maar om wie ermee rijdt.
