Ik loop langs een pakhuis dat is omgevormd tot een hip café, talloze pilatesstudio’s, een keramiekcafé en op elke hoek een coworkingspace. De ene na de andere trendy plek duikt op. Maar dan verandert het straatbeeld plotseling. Nauwelijks winkels, weinig mensen op straat en vooral woningen. Een echte dorpse woonwijk.
De Rotterdamse wijk Katendrecht heeft de afgelopen jaren een enorme metamorfose ondergaan. Wat ooit bekendstond als een achterstandswijk, is vandaag een van de plekken waar de stad volop investeert en waar nieuwe bewoners en ondernemers neerstrijken. Toch lijkt de oude Katendrechtse ziel niet volledig verdwenen. Wie iets verder van de nieuwe gebouwen en hippe horecazaken gaat, merkt dat er nog altijd mensen wonen die de wijk al tientallen jaren kennen. Voor hen is Katendrecht niet in de eerste plaats een stadsontwikkelingsproject, maar gewoon hun buurt.
Voor het huis van Tina zitten Sandra, Tina en Linda samen buiten. Ze kennen de wijk van vroeger, toen Katendrecht een heel andere reputatie had. Linda vertelt dat haar moeder het maar vreemd vond toen ze hier kwam wonen. “Daar wil je niet dood gevonden worden,” zei haar moeder destijds.
Sandra herinnert zich vooral hoe moeilijk het vroeger was om werk te vinden als je vertelde dat je uit Katendrecht kwam. Het adres op je cv kon al voldoende zijn om niet aangenomen te worden, vertelt zij. De naam van de wijk droeg een stigma met zich mee. Ze stond bekend als prostitutiewijk.
Tina ziet die veranderingen vooral positief. “Het is mooier geworden,” zegt ze. Ze weet dat niet iedereen van verandering houdt, maar zelf heeft ze daar weinig moeite mee. “Ik vind het prima.”
Toch is er een keerzijde aan de vernieuwing. De winkels verdwijnen en dat vinden de drie vrouwen jammer. Vooral voor oudere bewoners is dat een probleem. De dichtstbijzijnde supermarkt ligt niet om de hoek. Voor een eenvoudige boodschap moeten ze de bus nemen. Dat lijkt misschien een klein ongemak, maar voor iemand die minder mobiel is, kan het een grote drempel zijn.
De veranderingen zijn bovendien niet alleen zichtbaar in het straatbeeld. Ook de prijzen zijn sterk gestegen. Sandra vertelt dat ze vroeger ongeveer 200 euro betaalde voor haar sociale woning. Zo’n huis vind je hier nu niet meer. Als ik op immosites zoek, is het goedkoopste appartement dat ik kan vinden voor één persoon, een van 1.616 euro.
Toch lijken de drie vrouwen niet bang voor wat er nog komt. Linda vertelt dat er mogelijk plannen zijn met haar huis, misschien tegen 2035. Maar daar ligt ze niet wakker van. “Wie weet ben ik er dan niet meer,” zegt ze. Ze haalt haar schouders op. De grootste veranderingen in Katendrecht lijken volgens deze bewoners al achter de rug.
Hun grootste zorgen gaan dan ook niet over hoogbouw, projectontwikkelaars of nieuwe hippe horecazaken. Ze maken zich vooral zorgen om hun oudere medemens. Sandra vertelt dat er veel ouderen graag zouden verhuizen omdat ze de trap niet meer op kunnen, maar een nieuwe woning zoeken in de buurt, dat is onbetaalbaar. “Zolang je in je woning blijft, gaat de prijs niet drastisch omhoog, maar verhuizen is geen optie.”
De Tweeboswijk
Vanuit Katendrecht loop ik verder naar de Tweeboswijk. Hier voelt de stedelijke vernieuwing heel anders aan. De Tweeboswijk werd een van de meest controversiële sloopprojecten van Rotterdam. Waar ooit honderden mensen woonden, ligt nu een groot stuk niemandsland. Ongeveer 530 sociale woningen gingen tegen de vlakte. Tussen het gras en de lege ruimte staan nog enkele gebouwen overeind. De ramen zijn afgeplakt en de straten voelen verlaten aan.
Bij enkele van de overgebleven woningen probeer ik aan te bellen. Niemand doet open. De gemeente is nog aan het onderhandelen met de eigenaars van deze woningen, waardoor de nieuwbouw nog niet van start kan gaan.
Waar ooit meer dan vijfhonderd mensen hun thuis hadden, komt voorlopig gras en bloemen. Het is een tijdelijke invulling van de ruimte, maar het roept ook vragen op. Aan de rand van het lege gebied staan nog enkele ondernemingen. Een kapper, een restaurant en een café lijken hun beste tijd gehad te hebben. De gevels hebben iets van vergane glorie. Slechts een paar straten verder is het beeld compleet anders: daar bruist een markt en loopt het vol met mensen.
De Kop van Zuid
Wanneer ik verder wandel richting de Kop van Zuid, lijkt de gentrificatiegolf haar hoogtepunt te hebben bereikt. De hoge gebouwen steken boven de stad uit. De oude arbeiderswijk die hier ooit stond, is nauwelijks nog te herkennen. Aan de kade ligt een zwemdok waar mensen samenkomen. Jong en oud, bewoners en bezoekers: op een warme dag lijkt iedereen hier een plek te vinden.
Dat is misschien iets wat Rotterdam verdient om mee te geven. Ook in sterk gegentrificeerde delen van de stad is er openbare ruimte. Er zijn parken, pleinen en plekken aan het water waar mensen elkaar kunnen ontmoeten zonder dat ze een consumptie moeten doen. Op een warme zomerdag kan iedereen hier zwemmen en verkoeling zoeken.
Meer woningen, maar voor wie?
De herontwikkeling van Rotterdam-Zuid wordt vaak gekoppeld aan de nood aan meer woningen. Dat klinkt logisch in een stad waar de woningdruk groot is. Toch is de vraag hoeveel nieuwe woningen er daadwerkelijk bijkomen en vooral voor wie die woningen bedoeld zijn.
In vergelijking met andere grote Nederlandse steden doet Rotterdam het op dat vlak niet uitzonderlijk goed. Tussen 2012 en 2025 groeide de woningvoorraad van Rotterdam met ongeveer 7 procent. Amsterdam, Den Haag en Utrecht kwamen in dezelfde periode uit op groeipercentages van ongeveer 14 tot 20 procent. Rotterdam is op dit moment zeker niet de bouwstad, maar de sloopstad van Nederland.
