Waarom het model van AFC Wimbledon een les (en waarschuwing) is voor Belgische voetbalclubs

Terwijl Belgische clubs als dominostenen vallen voor buitenlandse investeerders, houdt AFC Wimbledon in Zuid-Londen vast aan een ander ideaal: de supporters zijn er de baas. Maar de romantiek van het “fan-owned” model botst hard op de economische realiteit. De club moet op zoek naar vers kapitaal om te overleven. Is volledige onafhankelijkheid nog wel houdbaar in het moderne voetbal?
Tekst, foto’s en video door Louis Verstraete

Wie in België naar het voetbal kijkt, ziet een landschap dat gedomineerd wordt door buitenlands kapitaal. Van Amerikaanse eigenaars in Luik tot Aziatische investeerders in Sint-Truiden: de supporter is er klant, maar zelden koning. In het Zuid-Londense Plough Lane-stadion is dat anders. Hier bepalen de fans het beleid.

AFC Wimbledon is voor meer dan 70 procent eigendom van de “Dons Trust”, een non-profit coöperatie van supporters. “Het is eigenlijk een ongewoon concept, want we opereren als een normale profclub”, vertelt James Ledward, bestuurslid van de Trust. “Het verschil is dat we niet gericht zijn op winstbejag. Alles wat we verdienen, vloeit terug naar de club.”

Voor voorzitter van de Don Trust, Angus Fox, is die structuur heilig. “Elk lid, elke supporter met een abonnement die zich aansluit bij de Trust, is een gelijkwaardige aandeelhouder”, legt hij uit. Het klinkt als de natte droom voor elke Belgische supporter die zich machteloos voelt tegenover het beleid van zijn club. Maar in Londen zit de angst voor externe eigenaars diepgeworteld.

Het trauma van Milton Keynes

Om die angst van de Wimbledon-fan te begrijpen, moet je terug naar 2002. De oorspronkelijke club, Wimbledon FC, werd door de toenmalige eigenaars verhuisd naar Milton Keynes, zo’n 90 kilometer verderop, en omgedoopt tot MK Dons.

“Onze club werd gestolen door Noorse zakenmannen”, vertelt Clyve, een supporter die er vanaf dag één bij was. Samen met zijn maat Marc weigerde hij de verhuizing te maken. Ze richtten, samen met duizenden anderen, AFC Wimbledon op. “We hebben de club door alle divisies zien opklimmen. Dat we nu terug zijn in League One (Engelse derde klasse), voelt fantastisch.”

Voor hen is het mede-eigenaarschap de ultieme verzekering. “Ze kunnen onze club niet meer van ons afpakken zoals ze deden met Wimbledon FC”, zegt Clyve met overtuiging. “Ze maken geen beslissingen zonder dat wij de kans krijgen om te stemmen.”

David tegen Goliath

Maar principes betalen de rekeningen niet. AFC Wimbledon speelt in League One, de Engelse derde klasse, waar geld een belangrijke rol speelt. “De gemiddelde club in onze competitie maakt een verlies van 5 miljoen pond per jaar”, schetst Angus Fox.

Wimbledon doet het, dankzij de supporters, stukken beter met een operationeel verlies van “slechts” 600.000 pond. “In voetbaltermen is dat heel klein. Andere eigenaars vragen zich af hoe we dat doen. Maar wij kunnen het ons niet veroorloven om zelfs maar dat bedrag te verliezen.” Het budget van Wimbledon is het op één na kleinste in League One: 4 miljoen pond onder het gemiddelde, 16 miljoen pond onder het hoogste budget. “We zitten bijna aan de grens van wat we kunnen bereiken met ons huidige model”, geeft Fox toe.

Het Duitse voorbeeld

De oplossing? Een compromis dat doet denken aan het Duitse model. In de Bundesliga geldt de beroemde “50+1-regel”, die bepaalt dat supporters altijd de meerderheid van de stemrechten moeten behouden. Wimbledon wil iets gelijkaardigs doen. “We overwegen investeringen van buitenaf aan te nemen”, zegt Fox. “Dat zou ons aandeel van meer dan 70 procent terugbrengen naar 50,01 procent. Maar dat is nog steeds een meerderheid.”

Niet iedereen staat te springen, maar het realisme overheerst. “Natuurlijk brengt het slechte herinneringen naar boven aan de MK Dons-tijd”, geeft bestuurslid James toe. “Maar kijk wat we bereikt hebben zonder grote investeerders. Niemand wil de hele boel verkopen. Als we het verstandig doen, kunnen we ons juist beschermen tegen wat er vroeger gebeurde.”

Ook bij de supporters klinkt er begrip. “Het is de enige manier om ergens te komen”, zegt Marc. Ray Armfield, vrijwilliger en gids in het stadion, vult aan: “Ik denk dat mensen wisten dat dit eraan zat te komen. Zolang er veiligheidsmaatregelen zijn en we aan de juiste mensen verkopen, moeten we die moeilijke beslissing nemen.”

Een les voor de Jupiler Pro League?

De situatie in Wimbledon staat in schril contrast met de Belgische realiteit. Waar supporters van clubs als RWDM, KV Kortrijk of Standard Luik vaak machteloos toekijken hoe buitenlandse eigenaars de koers bepalen, hebben de fans in Zuid-Londen een effectief vetorecht.

“Wanneer we met investeerders praten, begrijpen sommigen ons model niet. Ze kunnen de waarde van vrijwilligers en gemeenschapszin niet meten”, vertelt Fox. Toch is die gemeenschap precies het kapitaal van de club. De fans haalden zelf 10 miljoen pond op om hun stadion te bouwen. Het is een mentaliteit die Fox ook graag in het buitenland ziet groeien. “We hebben zelfs internationale supportersgroepen en iedereen, ook vanuit België, kan lid worden van de Dons Trust en dus mede-eigenaar worden”, vertelt hij.

Het grote verschil met de overnamegolf in België is de selectiviteit. In de Jupiler Pro League lijkt de hoogste bieder vaak te winnen, ongeacht de intenties. In Wimbledon zoekt men partners die hun waarden delen. “Het is moeilijk om dat op papier te zetten, maar we zoeken mensen die even gepassioneerd zijn over Wimbledon als wij”, verklaart Fox.

Passie is niet genoeg

AFC Wimbledon houdt het midden tussen een inspiratiebron en een waarschuwing voor het Belgisch voetbal. Het bewijst dat supporters een club kunnen redden van de ondergang en zelfs een nieuw stadion kunnen financieren. Maar het toont ook de harde limieten aan: zonder groot kapitaal is het in het moderne profvoetbal bijna onmogelijk om nog te groeien (en te overleven).

Zal dit model nog over tien jaar bestaan? Angus Fox twijfelt niet. “Ja, we zullen nog steeds in handen zijn van de fans”, voorspelt hij. “Het percentage zal lager liggen dan nu, omdat de huidige situatie niet duurzaam is, maar we zullen de meerderheid behouden”.

Bekijk hier de videoreportage: