Brussel in verval: de aantrekkingskracht van ‘decline porn’

De fervente sociale media-scroller is het waarschijnlijk al eens tegengekomen: video’s van Europese grootsteden in verval. Het genre heeft ondertussen een naam gekregen: decline porn. De trend verspreidt zich snel op sociale media en haalt miljoenen views. Brussel ontsnapt niet aan de zogezegde teloorgang, zo worden de stationswijken vaak als verloederde buurten afgebeeld.  

Beelden van daklozen en afvalhopen op de stoep moeten bewijzen dat Europese steden ten onder gaan aan migratie. Makers filmen bewust achterstandswijken of overlastsituaties. In die video’s zie je vaak asielzoekers die langs de weg overnachten, in tenten of op matrassen op de grond. Op die manier creëren ze het beeld dat de grootsteden, en bij uitbreiding Europa zelf, in verval zijn en enkel ‘gered’ kunnen worden door radicale oplossingen zoals ‘remigratie’. Zonder het expliciet te benoemen, spelen ze zo in op het idee van omvolking. 

De West-Vlaamse Jamie Sanders, bekend als Yung Jamie op YouTube en TikTok, maakt zo’n content over Brussel. Hij startte twee jaar geleden zijn YouTube-carrière met video’s waarin hij inbrak in Plopsaland en trampolineparken. Hij maakte in de afgelopen zes maanden vier video’s in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Hij legt uit waarom hij nu de hoofdstad in beeld wil brengen. “Ik zie het niet zozeer als meedoen aan een trend, maar eerder als het aanhalen van een belangrijk maatschappelijk onderwerp. Door video’s te maken over deze plekken, wil ik de vinger op de zere plek leggen en bespreekbaar maken wat er echt gebeurt op straat”, laat Sanders weten in een reactie.  

Parallellen 
Het fenomeen is niet nieuw. Daniël Jurg, onderzoeker bij SMIT (Studies in Media, Innovation & Techonology) aan de VUB, onderzoekt in zijn doctoraat radicalisering op YouTube. Hij ziet duidelijke parallellen met oudere extreemrechtse internetcultuur uit de Verenigde Staten. “Het idee dat Europa aan het falen is door massa-immigratie bestaat al langer binnen radicaal-rechtse onlinekringen. Wat vandaag verandert, is de vorm. Voor sociale media bestond gebeurde dat via politieke speeches of blogs, nu via authentiek ogende vlogs en sensationele videoformats”, zegt Jurg. 

Bram Vervliet is hoofddocent Psychologie aan de KU Leuven. Hoewel hij niet thuis is in het onderwerp decline porn, specialiseert hij zich in angstpsychologie. Content creators van decline porn maken gretig gebruik van de angst die heerst in de samenleving: “We kijken sowieso vaker naar beelden die ons bang maken”, zegt hij. 

Schuld bij migratie 
Volgens Jurg vertrekken decline porn vanuit een echt stedelijk probleem, maar worden ze vervolgens uitvergroot tot een politiek narratief. “Ze pakken een vorm van waarheid, waarvan iedereen kan zeggen dat het een probleem is. Vervolgens verwerken ze die beelden tot een rechtse politieke boodschap.” Makers kiezen bewust voor locaties zoals Brussel-Zuid of Molenbeek, omdat armoede en een grote diversiteit daar zichtbaar is in het straatbeeld.“Radicaal-rechtse influencers koppelen de beelden vaak aan massa-immigratie,” zegt Jurg, “vervolgens geven ze de boodschap dat de grenzen dicht moeten.” 

De retoriek van decline porn video’s sluit aan bij een extreemrechtse gedachtegang. Zo stond eerder in de verkiezingsbrochure van Vlaams Belang Brussel: “De angst moet van kamp veranderen. Onze mensen moeten zich opnieuw veilig voelen: of het nu thuis, op straat of op het openbaar vervoer is.” 

Dat er een grote angst heerst bevestigt ook het jaarlijkse onderzoek ‘de Foto van Vlaanderen’ van de VRT.  Daaruit blijkt dat 60 procent van de Vlamingen ongerust is over de aanwezigheid van de Islam in Vlaanderen. Meer dan de helft geeft bovendien aan geen moskee te willen in zijn eigen buurt. Video’s die een bestaande angst bevestigen, worden veel bekeken en bieden kansen om viraal te gaan. 

Effecten 
Het doel van Sanders is naar eigen zeggen om een harde realiteit te tonen zonder die te verzachten: “Ik krijg vaak te horen dat mijn video’s schokkend zijn, maar dat is simpelweg omdat de realiteit in die buurten ook schokkend is. Ik weiger dat te verbloemen.”  

Op TikTok hebben de meest bekeken video’s van Sanders bijna tweehonderdduizend weergaven. Welke effecten het kijken van decline porn heeft op die kijkers, is moeilijk aantoonbaar. Dat bevestigt Vervliet: “Vaak gaan we er snel van uit dat iets mensen beïnvloedt omdat het online verschijnt, maar als wetenschapper wil je daar data over hebben. Zonder die gegevens blijft dat een aanname. In de sociologie spreken we soms van een ‘morele paniek’: een fenomeen waar veel angst rond ontstaat, terwijl het effect ervan niet altijd even duidelijk is.”