Einde van buitenlandse adoptie: “We hadden het nooit mogen toelaten dat kinderen zo ver weg van hun familie worden gehaald”

De interlandelijke adoptie in Vlaanderen dooft uit en verdwijnt tegen 2027 volledig uit het systeem. Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) heeft een akkoord bereikt om de procedures geleidelijk af te bouwen. Daarmee neemt Vlaanderen afscheid van een praktijk die al jaren onder vuur ligt en gevoelig bleek voor fraude en misbruik. In Wallonië blijft interlandelijke adoptie voorlopig wel nog mogelijk maar hoe zit dat in Brussel? En wat denken geadopteerden in de hoofdstad zelf over de beslissing?     

Een humanitair verhaal van nieuwe kansen, gezinnen en een betere toekomst voor kinderen. Zo werd interlandelijke adoptie jarenlang voorgesteld. Achter dat beeld schuilt echter ook een complex internationaal systeem waarin ongelijkheid, financiële belangen en misbruik meer dan bijrollen speelden. “In België was buitenlandse adoptie tot ver in de jaren tachtig nauwelijks gereguleerd”, zegt historica Chiara Candaele. Zij onderzocht in haar doctoraat de ontwikkeling van interlandelijke adoptie in België en zetelde in het expertenpanel over interlandelijke adopties dat in 2019 werd opgericht door toenmalig Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V). “Bemiddeling gebeurde in die periode vaak zonder duidelijke overheidscontrole of uniforme procedures. Daardoor konden adoptiediensten en tussenpersonen lange tijd relatief vrij opereren, wat het systeem structureel fraudegevoelig maakte.”

Gestolen kinderen
Dat het adoptiesysteem jarenlang ruimte liet voor misbruik, merkte Kurt Wertelaers toen hij als onderzoeksjournalist in 2017 op een dossier botste waarbij Congolese kinderen als ‘wees’ naar België kwamen, terwijl ze in werkelijkheid van hun ouders waren ontvoerd, een extreme casus die de kwetsbaarheid van het systeem pijnlijk duidelijk maakte.

“Alles begon met één foto, van een Congolees meisje. Ik had een tip gekregen dat het meisje hier in België opgroeide, maar eigenlijk een valse identiteit had, zonder dat de adoptieouders dat wisten.” Eenmaal in Congo werd duidelijk dat het niet om een geïsoleerd geval ging: achter de adoptiedossiers schuilde een netwerk dat kinderen met vervalste papieren doorverkocht aan buitenlandse adoptiediensten.

Centraal in dat netwerk stond het weeshuis Tumaini in Kinshasa, geleid door de Congolees-Belgische juriste Julienne Mpemba. Officieel bood het opvang aan kwetsbare kinderen, maar in werkelijkheid fungeerde het als draaischijf voor ontvoeringen en adoptiefraude. Ouders vertelden hoe hun kinderen letterlijk van de straat werden meegenomen.

“De fraude ging soms zo ver dat hetzelfde kind twee keer werd ‘verkocht’. Eerst aan een Amerikaans koppel, dat maandenlang betaalde voor een zogezegd ziek kind tot hen werd verteld dat het overleden was. Terwijl zij rouwden, bleek datzelfde kind intussen als adoptiekind in een Belgisch gezin op te groeien”, vertelt Wertelaers. Mpemba werd in 2026 in België veroordeeld tot veertien jaar cel voor mensenhandel, ontvoering en fraude.

Thuisloos

“We hadden het als wereld nooit mogen toelaten dat mensen zo ver weg van hun familie worden weggehaald.” Met die stelling vat de Brusselse Esther Mondésir-Heurckmans (27), geadopteerd uit Haïti, haar mening over interlandelijke adoptie samen. Volgens haar is het uitdoven van dat systeem dan ook een goede zaak. “Ik denk dat wij genoeg voorbeelden hebben gegeven, en blijven geven, die aantonen dat het geen goede praktijk is.”

Ondanks een warme hereniging met haar biologische moeder in Haïti blijft Esther worstelen met haar identiteit. “Het is niet omdat je je familie hebt gevonden, dat de rust terugkeert. Dat is één puzzelstukje, maar er blijven miljoenen andere puzzels en vraagtekens. Je moet een vreemde balans zoeken tussen accepteren dat jij in dit land woont en zij in dat land wonen. Je kan nooit inhalen wat je verloren hebt. Daardoor blijf je ergens ‘thuisloos’: je hoort niet volledig thuis in je geboorteland, maar ook niet volledig in je adoptieland.”

Volgens haar ontbreekt het systeem aan fundamentele garanties. “Kinderen hebben recht op hun ouders, maar ouders hebben geen recht op een kind. Als je niet kan garanderen dat alles correct verloopt in het land van herkomst, én dat er voldoende psychologische ondersteuning is in het land van aankomst, dan kan je dat gewoon niet blijven toelaten.”

Corruptie en ongelijkheid
Ook Noëmi Plateau (30), die als anderhalfjarig kind uit China werd geadopteerd en vandaag in Schaarbeek woont, zegt dat adoptie vaak samengaat met trauma’s en vragen rond identiteit en zelfbeeld. Pas op latere leeftijd begon ze zich echt vragen te stellen over haar afkomst en haar plaats tussen twee werelden: “Die zoektocht was niet alleen een zoektocht naar mijn biologische ouders, maar ook naar mijn roots en naar mezelf. Wie ben ik als ik ook mijn Chinese identiteit wil omarmen, en niet enkel de Belgische versie van mezelf?” vertelt ze. Volgens haar weegt ook het gebrek aan opvolging na adoptie zwaar door. “Nu weten we hoe traumatisch adoptie kan zijn voor kinderen, maar er is nog altijd heel weinig nazorg. Je kan een kind niet zomaar weghalen zonder blijvende ondersteuning.” Ze benadrukt dat ontworteling niet verdwijnt met het vinden van een nieuw gezin, maar vaak een blijvende laag in iemands leven vormt.

“Niemand kan mij zeggen dat mijn leven daar slecht zou zijn geweest, ook al heb ik daar misschien maar één jaar geleefd. Dat idee dat geadopteerden dankbaar moeten zijn voor hun trauma helpt eigenlijk niet. Vroeger zag ik interlandelijke adoptie eerder positief, maar nu ik ouder word merk ik dat ik zelf ook veel trauma draag dat mijn leven bemoeilijkt en blijft terugkomen. Ik denk niet dat het de beste situatie is voor een kind. Idealiter groeit een kind op binnen zijn eigen land, cultuur en omgeving. In mijn tijd speelde bijvoorbeeld de eenkindpolitiek in China mee, dus ben ik ook in een specifieke context terechtgekomen. Maar nu, met alles wat we weten over corruptie en ongelijkheid, denk ik dat het een achterhaald systeem is. Het is gebaseerd op ongelijkheid tussen landen. Als je echt wil investeren in kinderen in andere landen, dan moet je inzetten op internationale samenwerking en die ongelijkheid aanpakken.”

Tegen misbruik, niet tegen adoptie

Niet iedereen deelt die visie, zoals de uit India geadopteerde Julie Hendrickx Devos (38), voorzitter van Beweging.net, een van de grootste middenveldorganisaties in België, en ambassadeur van de National Domestic Workers Movement. Zij werd geboren in India en in 1980 geadopteerd en naar België gebracht. Ze is een nicht van missiezuster Jeanne Devos, die zich in India inzette voor vrouwen- en mensenrechten en die ook haar ouders inspireerde om een kind uit India te adopteren. Hendrickx Devos erkent dat er binnen het adoptiesysteem ernstige misstanden hebben plaatsgevonden en dat die niet genegeerd mogen worden. “Ik ben hartgrondig tegen ontvoering, omkoping of kinderen die onder smoesjes worden afgestaan”, stelt ze duidelijk. Zulke praktijken kunnen volgens haar niet los worden gezien van het huidige debat en vragen om strikte controle en internationale samenwerking om herhaling te voorkomen.

Tegelijk waarschuwt ze ervoor om het volledige systeem van interlandelijke adoptie te veroordelen op basis van die fouten. In haar eigen leven heeft adoptie nooit aangevoeld als een breuk of verlies van identiteit, maar als een stabiele start in een warm gezin. “Ik herken mezelf niet in het gevoel ‘ontworteld’ te zijn. Mijn ouders waren grote India-fan, en ik groeide op in een huis waar dat ook te voelen was. Het was nooit taboe om daar vragen over te stellen. Ik denk wel dat het een zeer positieve invloed heeft gehad, ik kan me inbeelden dat het niet bij iedereen zo is.”

Kinderbescherming, geen gezinsuitbreiding
Inge Demol, directeur van Steunpunt Adoptie, steunt de beslissing om de interlandelijke adopties af te bouwen. Ze benadrukt dat in het debat rond adoptie een achterhaald idee blijft hangen. “In het algemeen leeft nog altijd het beeld dat adoptie één van de manieren is om aan gezinsuitbreiding te doen. Maar dat klopt niet. Adoptie is en hoort altijd een kinderbeschermingsmaatregel te zijn: je zoekt een gezin voor een kind in nood, en niet omgekeerd.”

Demol duidt dat het merendeel van adopties goed verloopt en kinderen in warme gezinnen terechtkomen. Toch staat dat los van de vele identitaire en existentiële vragen waar geadopteerden mee te maken krijgen. “Als we kijken naar de individuele ervaringen van geadopteerden, zien we dat velen, ondanks dat ze goed terechtgekomen zijn, vaak moeilijkheden hebben rond identiteit en opgroeien. Bij internationale adoptie specifiek komt daar dan nog bij dat kinderen vaak als persoon van kleur opgroeien in een wit gezin, in een voornamelijk witte samenleving. Daardoor voelt een stuk van hun culturele achtergrond en identiteit, bij een grote groep toch als een gemis aan.”

Toch is het belangrijk te benadrukken dat individuele verhalen niet noodzakelijk iets zeggen over het systeem als geheel, zegt historica Candaele. “Veel geadopteerden beschrijven hun leven in België als positief en gelukkig, maar volgens onderzoekers zeggen persoonlijke verhalen niet noodzakelijk iets over de structurele werking van het systeem zelf. Beide realiteiten kunnen naast elkaar bestaan: iemand kan gelukkig zijn in zijn of haar leven, terwijl er tegelijk vragen blijven bestaan over de manier waarop de adoptie destijds georganiseerd werd.”

Nieuw hoofdstuk
Sinds 2023 is er een adoptiepauze van kracht. Tot de nieuwe wet in 2027 in werking treedt, blijft die pauze gelden. Nieuwe kandidaten kunnen zich dus niet meer aanmelden voor buitenlandse adoptie. Concreet komt er een nieuw adoptiedecreet dat het volledige juridische kader rond adoptie hervormt. Enkel kandidaat-ouders die al een geschiktheidsattest hebben en een concrete match met een kind in het buitenland, zullen hun lopende procedure nog kunnen afronden. 

Een belangrijke kanttekening: de stopzetting van interlandelijke adoptie geldt enkel binnen de Vlaamse Gemeenschap. Dat komt omdat elke gemeenschap een eigen centrale autoriteit heeft die adoptie regelt. Voor Franstalige Brusselaars en inwoners van Wallonië – die onder de Franse Gemeenschap vallen – blijft interlandelijke dus adoptie wel mogelijk. Directeur van Steunpunt Adoptie Demol ziet ook geen directe aanwijzing dat dit zal veranderen. “De Franstalige gemeenschap zal dit beleid niet noodzakelijk volgen. Ze hebben een andere aanpak en kijken iets minder kritisch naar de interlandelijke adopties dan in Vlaanderen.”